Պարսկական երաժշտական գործիքների ուղեցույց

Յուրաքանչյուր տարածաշրջանի արվեստը ձևավորվում է մարդկանց պատմության, լեզվի, միջավայրի և ճաշակի ազդեցությամբ։ Պարսկական երաժշտությունն ունի ճանաչելի մեղեդային ու ռիթմական լեզու, որը սերունդների ընթացքում փոխանցվել և փոփոխվել է ուսուցիչների, կատարողների ու համայնքների միջոցով։

«Իրանական» և «պարսկական» երաժշտություն եզրերը երբեմն օգտագործվում են համընկնող իմաստներով, բայց Իրանը բազմազգ երկիր է, և ոչ բոլոր տեղական ավանդույթներն են նույնական պարսկական դասական երաժշտությանը։ 20-րդ դարի սոցիալական ու տեխնոլոգիական փոփոխությունները ազդել են կատարողական միջավայրերի, գործիքաշինության և նոր համույթների ձևավորման վրա՝ հին գործիքները չփոխարինելով մեկ միասնական «նոր» հավաքածուով։

Իրանի գործիքային ավանդույթները կարելի է դիտարկել դասական, տարածաշրջանային ժողովրդական և արևմտյան ծագում ունեցող գործիքների կիրառման շրջանակներում։ Այս կատեգորիաները կարող են հատվել, իսկ գործիքի հնչերանգն ու դերը փոխվում են ըստ երգացանկի, գործիքագործի և կատարողի։

Որո՞նք են պարսկական երաժշտական գործիքները

Մարդիկ հազարամյակներ շարունակ երաժշտություն են ստեղծել ձայնով, մարմնի հարվածներով և բնական ու մշակված նյութերից պատրաստված գործիքներով։ Գործիքների պատմությունը պարզ «առանց տեխնոլոգիայի» փուլից դեպի ներկա ժամանակ ուղիղ գիծ չէ․ փայտամշակումը, մետաղագործությունը, թաղանթների պատրաստումը և ակուստիկ փորձը ինքնին տեխնոլոգիական գիտելիքներ են։ Լարային, փողային և հարվածային գործիքները տարբեր հասարակություններում զարգացել են բազմաթիվ փոխանակումների միջոցով։

Իրանի երաժշտության հետ հաճախ կապվող հայտնի գործիքներից են․

Թառ

Պարսկական թառը Իրանի ավանդական լարային գործիք է և կարևոր դեր ունի պարսկական դասական երաժշտության մեջ։ Այն ունի տարբերակիչ երկբլթակ իրան, որը հաճախ փորագրվում է թթի փայտից, իսկ վերևը պատվում է բարակ կենդանական թաղանթով։ Ժամանակակից պարսկական թառը սովորաբար ունի վեց մետաղական լար և նվագվում է փոքր կսմիթով, որը կարող է պատրաստվել արույրից՝ պաշտպանիչ նյութով։

Թառի հնչողությունը ռեզոնանսային և արտահայտիչ է ու կիրառվում է ինչպես մենակատար, այնպես էլ համույթային կատարումներում։ Այն կարևոր դեր ունի պարսկական երաժշտության մեղեդային ձևերի և զարդանախշերի ներկայացման մեջ, սակայն հնչերանգը կախված է կոնկրետ գործիքից ու կատարողից։

Թանբուր

Թանբուրը երկար վզով լարային գործիքների ընտանիք է, որի իրանական տարբերակները հաճախ պատրաստվում են թթի փայտից և ունեն տանձաձև իրան։ Չափերը, լարերի քանակը և շարժական լադերի դասավորությունը տարբեր են ըստ տարածաշրջանի ու ավանդույթի։ Իրանի որոշ թանբուրներ ունեն երեք լար, ուստի չորս լար և 14 քրոմատիկ լադ նկարագրությունը համընդհանուր չէ։

Սեթար

Ժամանակակից սեթարը սովորաբար ունի չորս լար՝ պողպատե և պղնձե կամ բրոնզե տարբեր համադրություններով։ Շարժական լադերի քանակը և գործիքի չափերը կարող են տարբերվել։ Փոքր թասը հաճախ պատրաստվում է թթի փայտից, իսկ լարերը սովորաբար կսմիթահարվում են աջ ցուցամատի եղունգով՝ առանց առանձին կսմիթի։

Սանթուր

Պարսկական սանթուրը տրապեցաձև հարվածային ցիտրա է, որի լարերին հարվածում են թեթև մուրճիկներով։ Լարերը խմբերով անցնում են փայտե կամուրջների վրայով։ Լարերի, կամուրջների և լարման ճշգրիտ քանակը կախված է գործիքի տեսակից․ մեծ թիվը ինքնին չի ապացուցում երաժշտական «բազմակողմանիություն»։

Քամանչա

Իրանական քամանչան աղեղով նվագվող ցցավոր ջութակ է, որը ժամանակակից ձևում սովորաբար ունի չորս մետաղական լար։ Դրա կլորավուն փայտե իրանի բաց կողմը հաճախ պատվում է բարակ կենդանական թաղանթով։ Աղեղը մեկ լար չունի․ այն օգտագործվում է գործիքի առանձին լարերը հնչեցնելու համար։

Թոմբակ

Թոմբակը գավաթաձև ձեռքի թմբուկ է, որի իրանը սովորաբար փորագրվում է մեկ կտոր փայտից և ունի խոռոչ ներս։ Բաց վերևը պատվում է այծի կամ ոչխարի կաշվից թաղանթով։ Մատների, ափի և գլորումների բազմազան տեխնիկան ստեղծում է բասային, եզրային ու զարդարային հնչյուններ։

Դաֆ

Դաֆը մեծ շրջանակային թմբուկ է, որը երկար պատմություն ունի Իրանի և հարակից տարածաշրջանների աշխարհիկ ու հոգևոր երաժշտություններում։ Այն հաճախ ունի ներսի օղակներ կամ շղթաներ և այսօր կիրառվում է տարբեր ավանդական ու ժամանակակից համույթներում։ Դրա օգտագործումը միայն 20-րդ դարի սուֆիական միջավայրերով չի սահմանափակվում։

Պարսկական նեյ

Պարսկական նեյը ծայրից փչվող եղեգնյա սրինգ է՝ հանգույցներով և մատնանցքերով։ Տարածված ձևերից մեկը ունի հինգ առջևի և մեկ հետևի անցք։ Հնչյունը ստացվում է օդի հոսքը եղեգնի եզրին ուղղելով, իսկ կայուն ձայնարտադրությունը պահանջում է դիրքի, շնչի և շուրթերի համակարգված աշխատանք։ Ուսուցման հեշտությունը անհատական է և չի կարելի երաշխավորել։

Դոզալե

Դոզալեն Իրանում և հարակից շրջաններում հանդիպող կրկնակի փողային գործիք է՝ երկու միացված խողովակներով։ Յուրաքանչյուր խողովակ կարող է ունենալ տարբեր թվով մատնանցքեր, հաճախ մոտ հինգից յոթ, բայց կառուցվածքը տարածաշրջանային փոփոխություններ ունի։

Ձեզ կարող է հետաքրքրել․ Ի՞նչ է էլեկտրական սազը և ինչպե՞ս նվագել այն

Պարսկական գործիքների մասին

Իրանի երաժշտական գործիքները ներկայացնում են լայն տարածաշրջանային ու էթնիկական բազմազանություն։ Տարբեր համայնքներ շարունակում են պատրաստել և նվագել գործիքներ, որոնք տարբերվում են կառուցվածքով, նյութերով, լարումով ու հնչերանգով։

Տեղական ապրելակերպը, հասանելի նյութերը, ծեսերը, լեզուներն ու հարևան մշակույթների հետ կապերը նպաստել են Իրանի տարածաշրջանային գործիքների բազմազանությանը։ Որոշ գործիքներ ժամանակի ընթացքում տարածվել են ավելի լայն աշխարհագրությամբ և փոխադարձ ազդեցություն ունեցել այլ երաժշտական ավանդույթների հետ։

Այս գործիքները չունեն մեկ ընդհանուր 2,5 օկտավ ձայնածավալ և չեն կարող միասին բնութագրվել որպես մարդկային ձայնից «ավելի բարձր ու արագ»։ Յուրաքանչյուր գործիքի ընդգրկույթը, դինամիկան և արտաբերման արագությունը կախված են կառուցվածքից, լարումից և կատարողից։

Վաճառվող պարսկական գործիքներ

Իրանի երաժշտական մշակույթների հետ կապված բազմաթիվ գործիքներ կան։ Գնելիս ուսումնասիրեք կոնկրետ մոդելի չափերը, նյութերը, լարումը, կառուցվածքը, ձայնային նմուշը և վերադարձի պայմանները։ «Առաջին որակ» կամ «ամբողջությամբ եզակի նյութերից» ընդհանուր ձևակերպումները չեն փոխարինում ստուգելի ապրանքային տվյալներին։

Sala Muzik-ը ներկայացնում է տարբեր պարսկական և իրանական գործիքներ։ Ընտրությունից առաջ համեմատեք ընթացիկ ապրանքային նկարագրությունները և անհրաժեշտության դեպքում հարցրեք գործիքի կարգավորման ու սպասարկման մասին։

Ձեզ կարող է հետաքրքրել՝ Սիրիական ուդի տարբերությունները մյուս տեսակներից